جام مهر

درس اول

معني

1.سلام او در وقت صباح مؤمنان را صبوح است . يعني رحمت خدا در هنگام صبح براي مؤمنان باعث خوشي و شادي است .

2." ما را از آن ده كه آن به و مگذار ما را به كه و مه " يعني به ما آن چيزي را عطا كن كه بهترين است و ما را به كوچك و بزرگ ( غير خودت ) واگذار نكن .

3." الهي ، عبدالله عمر بكاست اما عذر نخواست " يعني خداوندا عبدالله پير شد اما توبه نكرد .

4. سلام او در وقت صباح مؤمنان را صبوح است . يعني رحمت خدا در هنگام صبح براي مؤمنان باعث خوشي و شادي است .

5. برعیب‌های ما مگیر» ؛ یعنی ... : عیب‌های ما را مورد بازخواست قرار مده

لغت

 1." كه زكوي او غباري به من آر توتيارا " توتيا يعني سرمه .

2.مناجات ؛ یعنی ... : راز و نیاز با پروردگار

   3.صمد  چه معنی می‌دهد؟ بی‌نیاز

  در عبارت «عبدالله عمر بكاست، اما عذر نخواست.» عمر كاستن به چه معنی است؟ 4.

             5.معنی واژه‌ی «سحاب» چیست؟ ابر

6. ابوالعجایب چه‌معنی‌می‌دهد؟كسی‌كه‌كارهای شگفت‌انگیز می‌كند  

 ماسوا  ؛ یعنی ... : همه‌ی مخلوقات، آن چه غیر از خداست.7

 8.كه و مه  ؛ یعنی ... : كوچك و بزرگ

درك مطلب

1.در عبارت " بر كشته‌هاي ما جز باران رحمت خود مبار " مقصود از « كشته‌ها » چيست ؟‌ كردار آدمي در اين دنيا

2.در اين بيت منظور از پيام آشنا و آشنا چيست ؟

" همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي به پيام آشنايي بنوازد آشنا را " پيام آشنا : فيض حق آشنا : خود شاعر

3.مقصود از «كشته‌ها» در عبارت «بركشته‌های ما جز باران رحمت خود مبار.» چیست؟

    4.منظور از «لسان‌الغیب» كیست؟ حافظ

5.دو چشم خون فشانم هله ای نسیم رحمت                   كه ز كوی او غباری به من آرتوتیا را

به امید آن كه شاید برسد به خاک پایت                    چه پیام ها سپردم همه سوز دل صبا را

چو تویی قضای گردان به دعای مستمندان                    كه ز جان ما بگردان ره آفت قضا را

چه زنم چو نای هر دم ز نوای شوق تو دم                  كه لسان غیب خوش‌تر بنوازد این نوا را

همه شب در این امیدم كه نسیم صبحگاهی                 به پیام آشنایی بنوازد آشنا را

زنوای مرغ یا حق بشنو كه در دل شب                  غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهریارا

1. توتيا چيست؟

2. صبا در بيت دوم به چه معناست و نماد چيست؟

3. شاعر معتقد است كه غم دل را چه زمان بهتر مي توان به دوست گفت؟

4. شاعر هر شب منتظر چيست؟

5. نوع «الف» در كلمه ي«شهريارا» چيست؟

6. شهريار در شعر بالا از كلام كدام شاعر استفاده كرده است؟ نام اين آرايه چيست؟

6.به نام آن خـداي كـه نـام او راحــت روح است / و پيغـام او مفتـاح فـتـوح است /و سلام او در وقت صباح، مؤمنان را صبوح است/ و ذكرِ او مرهم دلِ مجروح است /و مهر او بلانشينان را كشتي نوح است

1- كدام عبارت متناسب ابيات زير است ؟

همان مردماني كـه بر كردگـار / بيارند ايمان و دارالقرار

كه دل‌هاي آن‌ها به ياد خدا / همي‌گيرد آرام و يابد صفا

همانا بدانيد ياد خداست / كه آرام دل‌ها و رمز شفاست       13 رعد / 28

2- كدام عبارت با آيه‌ پنجم سوره قدر (97) تناسب دارد ؟سَلامٌ هِيَ حتّي مَطْلَع‌ِ الْفَجْرِ

3- كدام عبارت از سخن علي (ع) در دعاي كميل الهام گرفته است ؟

يا مَنِ اسْمُهُ دَواءٌ وَ ذِكْرُهُ شِفاءٌ

4- منظور خواجه عبدالله انصاري از واژه‌هاي زير چيست ؟

پيغام                  صبوح              ذكر           بلانشينان

5- آرايه‌هاي «تشبيه» و «تلميح»را در عبارت پايان توضيح دهيد .

6- واژه‌هاي هم خانواده را بيابيد و آن‌ها را بنويسيد .

7- شباهت متن با شعر را توضيح دهيد .

8- متن از جهت قالب چه شباهتي با سروده قا آني، شاعر قرن سيزدهم ،‌دارد ؟

بنفشه رُسته از زمين به طرف جويبارها / و يا گسسته حـور عين ز زلف خويش تارها

ز سنگ اگر نديده‌اي چه سان جهد شرارها/ به برگ‌هاي لاله بين،‌ميان لاله‌زارها

كه چون شراره مي‌جهد ز سنگ‌ِ كوهسارها

 7. درعبارت « پیغام او مفتاح فتوح است وذکر او مرهم دل مجروح است ومهراو بلانشینان راکشتی نوح است » به کدام یک از مفاهیم زیر اشاره ندارد ؟

الف – بخشایندگی        ب- آرامش بخشی           پ- نجات بخشی              ت- مشکل گشایی

8- باتوجه به عبارت زیر به سؤالات پاسخ دهید .

« سلام اودروقت صباح مومنان راصبوح است وذکر او مرهم دل مجروح است ومهراوبلانشینان راکشتی نوح است»

الف) به این نوع نثر ، اصطلاحاً چه می گویند ؟

ب) کدام واژه ، درعبارت بالا به معنی «آن چه باعث سرخوشی ونیروی معنوی فردشود.» است؟

9.- مفهوم عبارت «عبدالله عمر بکاست اما عذرنخواست »چیست؟

10.چو تويي قضاي‌ْ گردان ، به دعـاي مستمندان / كه زجان ما بگردان ، رهِ آفـت قضا را

چه زنم چو ناي هر دم ، ز نواي شــوق او دم ؟ / كه لسانِ غيب خوش‌تـر بنوازد ايــن نوا را

« همه شــب در اين اميدم  كه نسيــم صبحگاهي / به پيام آشنــايي بنوازد آشنا را »

ز نواي مرغِ ياحق بشنو كه در دلِ شــب / غمِ دل به دوست گفتن چه خوش است شهريـارا

1- كدام بخش از بيت اول ، در بردارنده‌ي معناي «سوگند » است ؟

2- در كدام بيت‌ها ، ميان مصراع قافيه وجود دارد ؟

3- واژه‌هاي «دم» و «آشنا» در معاني متفاوت به كار رفته است ، آن معاني را بنويسيد.

4- «شهريار» از كلام كدام شاعر استفاده نموده است ؟نام اين آرايه چيست ؟

6- شاعر هر شب منتظر چيست ؟

7- شاعر معتقد است كه غم دل را چه زمان بهتر مي‌توان به دوست گفت ؟
8- چرا نوعي جغد را «مرغ حق» گويند ؟

دانش هاي ادبي

1.آثار مشهور " خواجه عبدالله انصاري " را نام ببريد ؟

2.از آثار شهريار مي‌توان يك مورد را نام ببريد ؟ منظومه‌ي " حيدر بابايه سلام "

3.تلميح چيست ؟ مثال بزنيد ؟ تلميح در لغت به گوشه چشم اشاره كردن – و در ادبيات چنان است كه گوينده يك يا چند كلمه در گفتار بياورد كه آن كلمات نظر خواننده را به حديث ، آيه ، بيت ، داستان و ... متوجه سازد .

مثال " چنين گفت پيغمبر راستگوي زگهواره تا گور دانش بجوي " « اشاره به احاديث »‌

اطلبواالعلم من المهد الي اللحد

" بيستون بر سر راه است مباد از شيرين سخني گفته و غمگين دل فرهاد كنيد" اشاره به داستان شيرين و فرهاد

" آسمان بار امانت نتوانست كشيد قرعه‌ي كار به نام من ديوانه زدند " اشاره به آيه‌ي انا عرضنا اللمانه...

4.ويژگيهاي مناجات نامه خواجه عبدالله انصاري؟ مسجع ، لطيف ، دلنشين ، ساده وسرشار از مضامين عرفاني

 5.دركدام گزينه آرايه تلميح وجود ندارد .

الف- مهر او بلانشينان را كشتي نوح است

ب- نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت متحيرم چه نامم شه ملك لافتي را

ج_علي اي هماي رحمت تو چه آيتي خدا را كه به ما سوا فكندي همه سايه هما را

د- آسمان بار امانت نتوانست كشيد قرعه‌ي كار به‌نام من ديوانه زدند

6.در عبارت زير چه آرايه مشخصي ديده مي‌شود:

اي كريمي كه بخشنده عطايي و اي حكيمي كه پوشنده خطايي و اي صمدي كه از ادراك خلق جدايي و... (آرايه سجع)  

  7.»زادالعارفین» اثر كیست؟ خواجه عبدالله انصاری

   8.»حیدر بابا یه سلام» اثر كدام شاعر معاصر است؟ شهریار

  9.خواجه عبدالله انصاری در چه قرنی می‌زیست؟ قرن پنجم

10.اشاره و استفاده از آیات، احادیث و داستان‌های تاریخی در ضمن شعر یا نوشته، چه نام دارد؟ تلمیح

   در شعر چیست؟   11. آوردن شعری از شاعری دیگر در سخن و شعر

 12.«نثر مسجع» چیست؟ نثر آهنگین

13.در عبارت زير آرايه هاي خواسته شده را مشخص كنيد.

الهی ، در دل های ما جز تخم محبّت خود مكار و بر تن و جان‌های ما جز الطاف و مرحمت خود منگار.و بر كشته‌های ما جز باران رحمت خود مبار  

الف- سجع

ب- استعاره:

پ- مراعات النظير

درس دوم

معني

1.زمين آهنين شد سپهر آبنوش " يعني چه ؟ زمين سفت و محكم شد و آسمان در اثر گرد و خاك سياه شد .

2." تو قلب سپه را به آيين بدار من اكنون پباده كنم كارزار " . تو مركز فرماندهي سپاه را با نظم و ترتيب اداره كن تا اكنون من پياده بجنگم .

 3.  مرا مادرم نام مرگ تو كرد زمانه مرا ننگ ترك تو كرد " . يعني چه . مادرم نام مرا مرگ تو ناميد . روزگار ( زمانه ) مرا وسيله‌ي نابودي تو قرار داد .

 4.عنان را گران كرد و او را بخواند " عنان را گران كرد " يعني چه . ‌ اسب را متوقف كرد .

5. " كمان را به زه كردن " يعني چه ؟ زه كمان را بست يعني كمان را آماده كرد .

6.كه رهام را جام باده‌ست جفت» چه معنی می‌دهد؟ رهام اهل بزم است نه رزم

لغت

1." چو سوفارش آمد به پهناي گوش ". سوفار : دهانه‌ي تير .

در مصراع «دلیری كجا نام او اشكبوس» كجا ؛ یعنی ... : كه 2.

  3.«گرزگران» به چه معنی است؟ گرز سنگین

  4.«برآهیختن» ؛ یعنی ... : بیرون كشیدن  

درك مطلب

كشانی‌هم‌اندرزمان‌جان‌بداد.»منظوراز«كشانی»كیست؟اشكبوس 1-

پياده مرا زان فرستاد تـوس / كـه تا اسـب بستانـم از اشكبـوس

كُشاني پياده شود ، همچو من / بدو روي خندان شــوند انجمن

پياده به از چون تو پانصد سوار / بدين روز و اين گردش كارزار

كشاني بدو گفت : با تو سليح / نبينم‌همي جـز فسـوس و مزيح

بدو گفت رستم كه تير و كمان / ببين تا هم اكنون سرآري زمان

چو نازش به اسب گران‌مايه ديد/كمان را به زه كرد و اندر كشيد

يكـي تيـر زد بر برِ اسب اوي / كه اسب اندر آمد ز بالا به روي

بخنديد رستم به آواز گفت / كه بنشين به پيش گران‌مايـه جفت

1- رستم علّت پياده آمدن خود را چه مي‌داند ؟

2- در كدام بيت كنايه به كار رفته است ؟ آن را بيابيد و معنا كنيد .

3- در كدام بيت رستم اشكبوس را تحقير مي‌كند ؟

4- دو كلمه‌ي ممال در ابيات فوق وجود دارد. شكل اصلي آن دو را بنويسيد و معنا كنيد .

5- رستم در كدام بيت قدرت خود را به رخ اشكبوس مي‌كشد .

6-چرا رستم اسب اشكبوس را هدف تير خود قرار مي‌دهد ؟

7- در كدام بيت طنز ديده مي‌شود .

8- معناي «زه» را در بيت ششم و بيت زير بنويسيد .

«قضا گفت گير و قدر گفت ده/ فلك گفت احسنت و مه گفت زه »

2-باتوجه به ابیات زیر به سؤالات پاسخ دهید .

تهمتن برآشفت وباتوس گفت  / که رهام راجام باده است جفت

توقلب سپه را به آیین بدار    /  من اکنون پیاده کنم کارزار

کشانی بخندید وخیره بماند   / عنان راگران کردواو را بخواند

براوراست خم کردوچپ کردراست /خروش از خم چرخ چاچی بخاست

چوبوسید پیکان سرانگشت اوی /گذرکردبرمهره ی پشت اوی

1- تهمتن لقب کیست وازتوس چه درخواستی می کند ؟

2- تهمتن علت شکست وفرار رهام درمقابل کشانی راچه عاملی می داند؟

3- مقصود از« خم چرخ چاچی » دربیت چهارم چیست؟

4- شاعر دربیت چهارم به چه منظور صامت (خ)و(چ) راتکرار کرده است ؟

5- کدام گزینه بابیت پنجم ارتباط ندارد؟

الف) حیرت               ب) سرعت               پ) مهارت               ت) دقت

خودآزمايي

" سر به گرد آوردن " يعني چه ؟ نابود كردن .

دانش هاي ادبي

1.انواع حماسه در ادبيات فارسي را نام ببريد و توضيح‌ دهيد ؟

طبيعي : از زمان‌هاي دور به صورت شفاهي در بين ملت‌ها وجود داشته و سينه‌ به سينه نقل شده و بعد‌ها به شكل مكتوب درآمده است .

مصنوع : تقليدي از حماسه‌ي طبيعي است . همه‌ي افراد يك قوم يا ملت دخالت ندارند و شاعر به جاي آفرينش حماسه به بازآفريني حماسه مي‌پردازند .

 2.چند نوع حماسه‌ي طبيعي در ادبيات جهان نام ببريد : " ايلياد و اديسه‌ اثر هومر " . مهابهاراتا و رامايانا در هند . " شاهنامه‌ي فردوسي " .

  3.چند نوع حماسه‌ مصنوع در ادبيات ايران نام ببريد:"حمله‌ي حيدري از باذل مشهدي " " خاوران نامه ابن حسام خوسفي " .

4.واج آرايي چيست . مثال بزنيد ؟ واج آرايي تكرار يك واج ( صامت و مصوت ) در كلمات يك مصراع بيت يا عبارت است به گونه‌اي كه كلام را آهنگين كند . مثال- اذا زلزلت الارض زلزالها واج « ز»

مثال- صداي سنگين سكوت در سراسر پيچيده بود . واج «س»

5.در ابيات زير چه آرايه هاي مشخصي ديده مي‌شود ؟

بشد تـيـــز رهـــام با خـود و گـبــر همي گرد رزم اندر آمد به ابر (اغراق)

بر او راست خم كرد‌ ‌و چپ كرد راست خروش از خم چرخ چاچي بخواست(واج آرايي)

6.به بيت هايي كه معني آنها به هم وابسته باشد چه مي‌گويند ؟ (موقوف المعاني)

7.زمینه‌های اصلی«حماسه»به‌چنددسته‌تقسیم می‌شوند؟ چهار دسته

8.«ایلیاد و ادیسه» چه نوع حماسه‌ای است؟ طبیعی

9.«حمله‌ی حیدری» چه نوع حماسه‌ای است؟ حماسه‌ی مصنوع

10. بیت «به شهر تو شیر و نهنگ و پلنگ / سوار اندر آیند هر سه به جنگ؟» چه  آرایه‌ای دارد؟ مراعات نظیر

 آورده است؟ واج‌آرایی  11.در مصراع «به بند كمر بر، بزد چند تیر» چه آرایه‌ای را پدید  

درس سوم

معني 

1.دليران ميدان گشوده نظر كه بر كينه اول كه بندد كمر" يعني چه .

دليران ميدان منتظر بودند كه چه كسي جنگ را شروع مي‌كند .

2."فلك باخت از سهم آن جنگ رنگ بود سهمگين جنگ شير و پلنگ" يعني چه ؟

از ترس جنگ آن دو ، آسمان ترسيد . البته مبارزه‌ي شير و پلنگ ترسناك است .

لغت

  1.«اسبی كه بر اعضای او نقطه‌ها باشد.» واژه‌ی اسبی چه معنی می‌دهد؟ ابرش

 جنگ 2.واژه‌ی «حرب» در مصراع «زهم رد نمودند هفتاد حرب» چه معنی می‌دهد؟ آلت

    3.«سهم»درمصراع«فلك‌باخت ازسهم‌آن‌جنگ رنگ»؛یعنی...:ترس

 تند 4.در مصراع «كه شد ساخته كارش از زهر چشم» زهر چشم به چه معنی است؟ نگاه

 5.«غزا» ؛ یعنی ... : جنگ

6. در مصراع «بینداخت شمشیر را شاه دین» بینداخت؛ یعنی ... : بزد

درك مطلب

1 .به جز بازوي دين و شير خدا كه شد طالب رزم آن اژدها بازوي دين : حضرت علي اژدها : عمرو

2. مفهوم مصراع دوم را بنويسيد .

دليران ميدان گشوده نظر كه بر كينه اول كه بندد كمر ( چه كسي اول جنگ را شروع مي‌كند )

3.عبارت "دندان به دندان خاييدن" يعني چه ؟ خشمگين شدن .

4. مصراع «چو ننمود رخ شاهد آرزو» به چه معنی است؟

 كیست؟ عمروبن عبدود در بیت «سپر برسر آورد شیراله / علم كرد شمشیر آن اژدها» منظور از «اژدها »   5.

  در مصراع «برافراخت پس دست خیبرگشا ...» خیبرگشا كیست؟ حضرت علی  6.

7. منظور از «شیرحق» در مصراع «شیر حق را دان منزّه از دغل» كیست؟ حضرت علی

  8. او خدو انداخت بر روی علی» ؛ یعنی ... : او آب دهان بر روی علی (ع) انداخت  

   9.«كرد او اندر غزایش كاهلی» به چه معنی است؟ از جنگیدن با او پرهیز كرد

10.به سـوي هـژبـرژيـان كـرد رو / به پيشـش برآمـد شه جنگ‌جو

دويـدند از كيـن دل سـوي هـم / در صلـح بستند بر رويِ هـم

فلك باخت از سهمِ آن جنگ رنگ / بوَد سهمگين جنگ شير و پلنـگ

نخست آن سيه‌روز و برگشته بخت / برافروخت بــازو چو شاخ درخت

سپـر بــر سـر آورد شيـر الـه / عَـلَـم كــرد شمشيـر آن اژدهـا

بيفشـرد چـون كـوه پـا بـر زميـن / بخـاييد دندان به دندان كين

چو ننمــود رخ شـاهد آرزو / بـه هم حملــه كـردند باز از دو سو

1- «هژبر» و «اژدها» استعاره از كيست ؟

2- مفهوم كنايه‌هاي زير را بنويسيد .

الف ) شه جنگ‌جو

ب‌) دندان به دندان خاييدن

3- اركان تشبيه را در مصراع‌هاي زير مشخّص كنيد :

ج ) برافروخت بازو چو شاخ درخت

د ) بيفشـرد چـون كـوه پـا بـر زمين

4- آرايه‌هاي خواسته شده را در ابيات فوق بيابيد و در مقابل آن بنويسيد .

واج‌آرايي              تضاد                              تشخيص

5- در كدام بيت شاعر به استواري و قدرت عمرو اشاره كرده است ؟

6- «فعل» مصراع اوّل بيت سوم را بنويسيد .

7- يك نمونه از كاربرد «واو همراهي» را در شعر بيابيد .

8-قافيه كدام بيت نادرست است ؟

دانش هاي ادبي

1.حمله حيدري از باذل مشهدي چه نوع حماسه‌اي است : حماسه مصنوع

2.موضوع منظومه‌ی «حمله‌ی حیدری» درباره‌ی چیست؟ شرح زندگی و جنگ‌های پیامبر وحضرت علی

  3.«حمله‌ی حیدری» اثر كیست؟ باذل مشهدی

  4.«دندان به دندان خاییدن» چه آرایه‌ای است؟ كنایه

   5.در مصراع «همه رزمگه كوه فولاد گشت» كدام ركن‌های تشبیه حذف شده است

خودآزمايي

1.حمله حيدري از باذل مشهدي چه نوع حماسه‌اي است : حماسه مصنوع

2. عبارت "دندان به دندان خاييدن" يعني چه ؟ خشمگين شدن .

 3.چرا شعر «حمله‌ی حیدری» حماسه‌ی مصنوع است؟

درس چهارم

لغت

 1.«مصاف» ؛ یعنی ... : میدان‌های جنگ (جمع مصف

2.«هزیمت» به چه معنی است؟ شكست خوردن

  3.«قلیه» چه معنی دارد؟ نوعی غذا از گوشت

درك مطلب

1.درس چهارم را بخوانيد و به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد .

1- انگيزه‌ي اصلي شركت كردن علي در مسابقه چيست ؟

2- چرا معلم ورزش راضي مي‌شود علي در مسابقه‌ي دو شركت كند ؟

3- مسئول مسابقه چه نكته‌ي اخلاقي را به بچّه‌ها ياد‌آوري مي‌كند ؟

4- در حين مسابقه چه عاملي سبب شد علي بر خستگي خود غلبه كند ؟

5-در مسابقه ، كدام نكته‌ي غير اخلاقي ديده مي‌شود ؟

  3.عبارت زير را به «فارسي معيار نوشتاري» تبديل كنيد .

«عجب بچّه‌ي سمجي يه‌ها!‌ وقتي مي‌گم نمي‌شه ، نمي‌شه ديگه .»

4. با توجه به «آورده اند که» جمله‌هاي مناسب را بيابيد و در برابر آن‌ها بنويسيد .

1- فرار كردند                        2- فوراً سر برداشت

3- با سر و صدا بلند شد           4- بامداد امير بودم و شبانگاه اسير

5. . با توجه به «آورده اند که» معادل امروزي واژ‌ه‌هاي زير را بنويسيد

نماز پيشين      نماز ديگر         نماز شام         نماز خفتن       دوگانه

6. . با توجه به «آورده اند که»  واژه‌ي «مردم» دو بار با تلفّظ مختلف در متن آمده است، آن‌ها را بيابيد و حركت‌گذاري كنيد.

7. . با توجه به «آورده اند که» واژه‌هاي مناسب معاني زير را بيابيد و در برابر آن‌ها بنويسيد .

1-شهري بزرگ در خراسان قديم و اكنون نام شهر كوچكي در شمال افغانستان است.

2-نوعي خوراك از گوشت كه آن را در تاوه يا ديگ بريان مي‌كنند .

3- دومين پادشاه صفّاري مقتول به سال 289 هـ . ق  

    4- ميدان‌هاي جنگ

دانش هاي ادبي

1.فرق نمايش‌نامه و فيلم‌نامه در چيست ؟ در نگارش نمايشنامه معمولاً‌ گفتگوي ميان بازيگران نوشته مي شود در حالي كه در فيلم‌نامه علاوه‌بر گفتگوي بازيگران ، ويژگي صحنه‌ها و چگونگي حركت دوربين نمايش داده مي‌شود .

2.كتاب «سیاست‌نامه» اثر كیست؟ خواجه نظام‌الملك

 3.نويسنده‌ي فيلم‌نامه‌ي بچه‌هاي آسمان كيست؟

4. به كسي كه فيلم‌نامه را به ياري بازيگران به اجرا در مي‌آورد ، چه مي‌گويند ؟

 

 5.فیلم‌نامه‌ی «بچه‌های آسمان» از كیست؟ مجید مجیدی

درس پنجم

لغت

  1.«ترفیع» به چه معنی است؟ بالا بردن

 2.«طعامی كه در مهمانی و سور دهند» با چه واژه‌ای معادل است؟ ولیمه

 3.«استیصال» چه معنی می‌دهد؟ درماندگی

  4.«درزی» ؛ یعنی ... : خیاط

  5.جوان ديلاقي مصطفي نام آمده : ديلاقي : بلند قد .

 6.  اين مصطفي اگر چه زياد كودن و بي‌نهايت چلمن است . چلمن : زودباور . احمق

 7.ديدم ماشاءالله چشم بد دور ، آقا واترقيده‌اند . واترقيده‌اند : رشد نامناسب .

8.با حال استيصال پرسيدم . استيصال : درماندگي .

9.پاپي مي‌شوند : اصرار مي‌كنند .

10.در صيغه‌ي « بلعت » اهتمام تامي داشتند . بلعت : بخور تا مي‌تواني – يعني كوشش و تلاش كاملي داشتند كه هر كس بيشتر بخورد .

11.گويي خنجره‌اش دو تنبوشه داشت . تنبوشه : لوله‌ي سيماني كه آب از آن عبور مي‌كند .

12.متكلم وحده و مجلس آراي بلا معارض شده است . بلامعارض : رقيب ندارد ( بدون رقيب )

13.در اواخر با بنده مألوف بودند . مألوف : همدم

 14. مهمان‌ها سخت در محظور گير كرده بودند . محظور : رو در بايستي .

  15.مراحل مضغ و بلع و هضم و تحليل را پيمود . مضغ : جويدن . بلع : بلعيدن

 16.براي به جا آمدن احوال و تسكين غليان دروني در حياط قدم مي‌زدم . غليان : جوشش .

   17.با كليه‌ي متفرعات به انضمام مايحتوي آن آقاي استادي را بيرون انداختم .

متفرعات : چيزهاي وابسته به انضمام : به اضافه مايحتوي : آن چه درون آن هست .

درك مطلب

1. مفهوم كنايه‌هاي زير را بنويسيد .

1) چهره در نقاب خاك كشيد .

2) جلو كسي در آمدن

3) مابقي را نقداً خط بكش و بگذار سماق بمكند.

4) شكم‌ها را مدتي است صابون زده‌اند .

5) ساعت شماري مي‌كنند .

6) اوقات تلخ

7) شرف‌ياب شده است .

8)لات و لوت و آسمان‌جل و بي‌دست و پا و پخمه و تابخواهي بدريخت و بدقواره.

9) غول بي‌شاخ و دم

10) هر گلي هست به سر خودت بزن

11) از جايي كش رفته

12) خاك به سرم ، مرد حسابي

13) حرف حسابي است .

14)سر به مُهر

15) برو و برگرد نداشت .

16) دست و پا كنيم .

17) كشف امريكا و شكستن گردن رستم

18) چند مرده حلّاجي

19) ابتدا مبلغي سرخ و سياه شد .

20) چه خاكي به سرم بريزم .

21) بچه قنداقي كه نيستند .

22) مثل بچّه‌ي آدم

23) پا پَي مي‌شوند .

24) حسابش را دستش بدهيم .

25) تشريف داشتن

26) هزار سال به اين سال‌ها برسيد .

27) نشخوار كردم .

28) سرسري گرفتن

29) سر دماغ آمدن .

30) اين گره فقط به دست خودت گشوده خواهد شد .

31) درست دست گيرش نشده بود .

32) مهار شتر را به كدام جانب مي‌خواهم بكشم .

33) دست به دامان كسي شدن

34) كاه از خودمان نيست كاهدان كه از خودمان است .

35) دلي از عزا در آوريم .

36) دهن باز

37) خاطر جمع

38) صيغه‌ي « بَلَّعْتُ »

39) چون طاووس مست

40) خون سردي

41) سرسوزني قصور را جايزه نمي‌شمردند .

42) چانه‌اش گرم شده بود .

43) نوك جمع را چيده و متكلّم‌وحده و مجلس‌آراي بلامعارض شده است .

44) آدم بي‌چشم و رو

45) بر منكرش لعنت بفرستم .

46) همه گوش شده بودند و ايشان زبان

47) كبّاده‌ي شعر و ادب مي‌كشيد .

48) كاسه و كوزه يكي شدن .

49) شستش خبردار شد .

50) شش دانگ حواس

51) دامن از دست رفتن

52) سر توي حساب بودن

53) خوش خواندن

54) تا خرخره خوردن

55) بي برو و برگرد

56) دو دل

57) توطئه ماسيدن

58) زير بغلش را بگيرم .

59) خالي نبودن عريضه

60) يك ريز

61) به شكم كسي تعارف و اصرار بستن

62) دماغش نسوزد.

63)دو رو

64) هم صدا

65) فنر كسي در رفتن

66) روي كسي را زمين انداختن

67) يك چشم به هم زدن

68) كلك چيزي را كندن

69) آب به دهان خشك شدن

70) وزير داخله

71) دل به دريا زدن

72) كشيده‌ي آب نكشيده‌

73) صورت گل انداخته

74) ناز شست

75) شاخ در آوردم

76) نمك ناشناس

77) خوش مشربي وخوش محضري

78) خم به ابرو آوردن

79) پشت دستم را داغ كردم .

80) ناگهان از دهنم در رفت .

‌پاپی شدن» ؛ یعنی ... : اصرار كردن

  2.جمله‌ی «میهمانی را پس خواندن» به چه معنی است؟ دعوت را پس گرفتن

  3.مفهوم كنایی «كبّاده‌ی چیزی را كشیدن» چیست؟ ادعای چیزی داشتن

 4.«شكوم ندارد» چه معنی می‌دهد؟ خجستگی ندارد

  5."ستاره ضعيفي در شبستان تيره و تار درونم درخشيدن گرفت" يعني چه ؟ كمي اميدوار شدم .

 6."فنرش در رفته باشد" يعني چه ؟ از خود بيخود شده باشد .

7.بی‌نهایت چلمن» ؛ یعنی ... : بیش از حد بی‌دست و پا

  8.«در محظور گیر كردن» به چه معنی است؟ در تنگنا افتادن

9."نوك جمع را چيدن" يعني چه ؟ اجازه‌ي سخن به ديگران ندادن .

10.يكي تيرالماس‌پيكان‌ چو‌آب نهاده بر او چهار پر عقاب : كمان چگونه توصيف شده ؟

تير برنده ‌چون‌ الماس‌كه نوك آن را جلا داده باشند و چهار پر عقاب برآن بسته بودند .

 11.هم قطار احتمال مي‌دهم وزير داخله باشد و مرا بخواهد . " وزير داخله ايهام دارد" دو معني آن را بنويسيد . 1- خانم خانه 2- وزير كشور

 12."يكي از حضار كه كباده‌ي شعر و ادب مي‌كشيد چنان محظوظ گرديده بود كه جلو رفته جبهه‌ي شاعر را بوسيد . یعنی چه؟

يكي از حاضران كه در مجلس ادعاي آگاهي از شعر و ادب را داشت آن چنان بهره‌مند شده بود كه جلو رفت و پيشاني شاعر را بوسيد .

دانش هاي ادبي

1.نويسنده‌ي آثار زير را بنويسيد ؟ "سياحت‌نامه ابراهيم بيگ " از "زين‌العابدين مراغه‌اي " ، " مسالك المحسنين " از " عبدالرحيم طالبوف "

 2.شرح زير درباره‌ي كدام نويسنده‌ي معاصر است ؟ وي را آغازگر سبك واقع‌گرايي در نثر معاصر فارسي و پدر داستان‌نويسي دانسته‌اند . ( سيد محمد علي جمال زاده )

   3.چند اثر از "سيد محمد علي جمال‌زاده" را نام ببريد .

« دارالمجانين . سر و ته يك كرباس . تلخ و شيرين . هفت كشور . شور آباد . راه آب نامه . قصه‌هاي كوتاه براي بچه‌هاي ريش دار و قصه‌ي ما به سر رسيد »‌

   4.داستان كوتاه با كدام اثر جمال‌زاده متولد شد : "يكي بود يكي نبود" .

  5.كنايه چيست . مثال بزنيد ؟‌عبارت يا جمله‌اي كه داراي دو معني نزديك و دور است . ما از معناي نزديك به معناي دور كه مد نظر نويسنده است پي مي‌بريم . معناي نزديك و واقعي مقصود نويسنده را نمي‌رساند .

مثال : جلو كسي درآمدن ، سماق مكيدن ، شكم را صابون زدن ، چند مرده حلاج بودن

6.ويژگي ادبيات پس از مشروطه را بنويسيد .

نويسندگان در آثار خود به مسائل اجتماعي و رنج طبقات محروم جامعه پرداخته‌اند .

نويسندگان اصول فني داستان نويسي غرب را تا حدودي آموختند .

نويسندگان ازنحوه قصه نويسي متداول پيش از مشروطه فاصله گرفتند و ...

7. نويسنده آثار و رمان‌هاي زير را بنويسيد .

الف ) نويسنده‌ي مشهور ايراني كه از خانواده‌اي روحاني بود .

آثار او شامل چهار دسته‌ي سفرنامه‌ها (مثل خسي در ميقات) ، داستان‌ها ( مانند مدير مدرسه ) ،‌مقالات ( مانند غرب‌زدگي ) و ترجمه‌ها ( مثل قمارباز ) است .

ب ) رمان‌نويس و نمايش‌نامه‌نويس مشهور فرانسوي قرن نوزدهم .حجم آثار او بالغ بر سي‌صد كتاب است كه از جمله‌ي آن‌ها مي‌توان سه تفنگ‌دار ، كنت مونت كريستو و لانه‌ي سياه را نام برد .

ج ) امير ارسلان ، قهرمان يكي از مشهورترين داستان‌هاي عاميانه فارسي كه بسيار مورد توجّه مردم بوده است .نويسنده اين داستان، نقّال ناصرالدّين شاه است .

د ) تهران مخوف ، نخستين رمان اجتماعي است كه در آن وضع حقارت آميز زنان ايراني به تصوير كشيده مي‌شود .

هـ ) در نجف متولّد شد . رمان‌هاي «روزگار سياه» ، «انتقام » ،و «انسان و اسرار شب» را با نثري احساساتي و آكنده از لغات عربي درباره‌ي تيره‌روزي زنان نوشت .

و )نويسنده‌ي مشهور معاصر ، از آثار او مي‌توان به رمان‌هاي «سووشون» و «جزيره‌ي سرگرداني» اشاره كرد .

ز ) داستان‌نويس معاصر؛ از آثار او مي‌توان به كتاب‌هاي «كليدر» ، «جاي خالي سلوج» و «لايه‌هاي بياباني» اشاره كرد .

ح) يكي از پيش‌قدمان و مروّجان تعليم و تربيت جديد است

وي چند دوره نماينده‌ي شوراي ملي بود .«شهرناز» را او نوشته است .

ط ) «روزگار سياه» رماني است با نثري احساساتي و آكنده از لغات عربي درباره‌ي تيره‌روزي زنان. اين كتاب الهام گرفته از «مادام كامليا» اثر «الكساندر دوما» است .

ي ) ژيل‌بلاس،‌نخستين رمان فرانسوي به شمار مي‌رود .

ك )‌سه تفنگ‌دار ، رماني است درباره‌ي شرح قهرماني‌ها و جوان‌مردي‌هاي سه تن از تفنگ‌داران لويي سيزدهم است .

ل ) نويسنده‌ي ايراني ،‌از آثار او » كتاب احمد ، مسالك‌المحسنين و ...

م ) داستان نويس معاصر ، از آثار او مي‌توان به چشم‌هايش ،چمدان،‌سالاري‌ها و ورق‌ پاره‌هاي زندان اشاره كرد .

ن ) مجمع ديوانگان ،‌نخستين اتوپيا (= آرمان شهر)ي ادبيات معاصر است .

س)نويسنده‌ي كتاب سياحت نامه‌ي ابراهيم بيك، از پيشگامان ساده‌نويسي نثر معاصر.

ع)مسالك المحسنين ،‌اثري است از نويسنده‌ و دانشمند ايراني ( 1329- 1250 هـ. ق)

ف) نويسنده‌ي نخستين رمان اجتماعي درباره‌ي وضع حقارت‌آميز زنان ايراني به نام «تهران مخوف» كه جلد دوم آن با نام «يادگار شب» منتشر شده است .

ص ) داستان نويس معاصر ، آثار معروف او عبارت‌اند از :

بوف‌كور، سگ ولگرد،‌سه قطره خون ، اصفهان نصف جهان ،‌پروين دختر ساسان و ...

ق) او نخستين مجموعه‌ي داستان‌هاي كوتاه ايراني را تحت عنوان «يكي بود يكي نبود» در سال 1300 منتشر كرد .  

 8.«سیاحت‌نامه‌ی ابراهیم بیگ» اثر كیست؟ حاج زین‌العابدین مراغه‌ای

   9.«مسالك‌المحسنین» را كدام‌نویسنده، نوشته است؟ عبدالرّحیم طالبوف

  10نموضوع كدام كتاب «قصّه‌های عامیانه» نیست؟

رستم‌نامه، هفت‌پیكر، امیرارسلان 

11. ادبیات داستانی معاصر، از كدام دوره آغاز می‌شود؟ اوایل دروه‌ی مشروطه

    آرایه‌ای دارد؟ كنایه 12.عبارت «رتبه‌های بالا را وعده بگیر و مابقی را نقداً خط بكش» چه

  عبارت چه آرایه‌ای دارد؟ كنایه   13.اگر عبارتی معنی دور و نزدیك داشته باشد و معمولاً معنی دور مورد نظر باشد،

      14.آثار ادبی دوره‌ی مشروطه به چه قصدی نوشته می‌شد؟   

 15. آغازگر سبك واقع‌گرایی در نثر معاصر و پدر داستان‌نویسی فارسی كیست؟  

   16.نوع جمع ( مكسّر ، سالم ) را مشخص كنيد و مفرد آن را بنويسيد .

رفقا،‌لوازم،ارحام،‌زوايا،خفايا،احوال،ايّام،وظايف،زوايد،رسوم،حواس،‌مراحل،اطوار،اوقات،ابيات، متجدّدين،مخلّفات،وجنات،مقدّمات،‌عادات، كاينات، تظاهرات، مخلوقات ، بقولات ،‌حبوبات، متفرّعات.

17.«مركّب اتباعي » را در عبارات و ابيات زير مشخّص كنيد .

در اداره با هم قطارها قرار و مدار گذاشته بوديم.

بودجه اجازه خريدن خرت و پرت تازه نمي‌دهد .

وقت است كز فـراق تـو و سـوز انـدرون / آتش درافكنم به همه رخت و پخت خويش

گر موج‌خيز حادثه سر بر فلك زنـد/ عارف به آب تر نكند رخت و پخت خويش

18.نقش دستوري واژه‌هاي پس از نقش نماي «ـِ» را بنويسيد .

در همان بحبوحه‌ي‌ِ بخور بخور كه منظره‌ي فنا و زوالِ غازِ خدا بيامرز، مرا به يادِ بي‌ثباتيِ فلكِ بوقلمون و شقاوتِ مردمِ دون و مكر و فريبِ جهانِ پتياره و وقاحتِ اين مصطفايِ بدقواره انداخته بود ، باز صداي تلفن بلند شد .

19. واژه‌ «دماغ» را معنا و حركت‌گذاري كنيد .

رفته رفته سر دماغ آمدم.             بوي كباب ، تازه به دماغشان رسيده است.

لا اقل زحمت آشپز از ميان نرود و دماغش نسوزد.

20. واژه‌هاي «غليان» و «قليان» را در جاي مناسب قرار دهيد .

قدري براي به جا آمدن احوال و تسكين «         » دروني در حياط قدم زده.

21. نوع«و» را در عبارات زير مشخّص كنيد.

والله چه عرض كنم.                    شب عيد نوروز بود و موقع ترفيع رتبه.

آش‌ جو اعلا و كباب برّه‌ي ممتاز و دورنگ پلو و  چند جور خورش با تمام مخلّفات رو به راه شده است .

خودآزمايي

1.عبارت‌هاي زير را معني كنيد .

جلو كسي درآمدن ( به نحو شايسته پذيرايي كردن ) سماق مكيدن ( انتظار كشيدن ) شكم را صابون زدن ( خوردن مفصل ) چند مرده حلاج بودن ( چقدر توانايي داشتن )

درس ششم

لغت

1.هر چه كم داشت از كومه گيله‌مردان جمع كرد . كومه : كلبه

 2. آن را در كروج لاي دسته‌هاي برنج پيدا كرد . كروج : انباري براي نگهداري برنج .

3. آن لاورتون را خودم به درك مي‌فرستادم . لاور . رهبر .

  واژه‌ای است؟   4. نرده‌ی چوبی یا آهنی كه اطراف محوطه یا باغی نصب كنند» هم‌معنی با چه  

 آید.  5.«تلكه كردن» ؛ یعنی ... : پول یا مالی كه با مكر و فریب و چاپلوسی به‌دست   

   6.«جرز» ؛ یعنی ... : دیوار اتاق و ایوان

درك مطلب

1.رجز بخوان ؟ كنايه از خودستايي .

 2.خود تو منو تلكه كردي . تلكه : پولي يا مالي را با مكر و فريب به دست آوردن .

3.شماها هزاران مرتبه قرآن را مهر كرديد : قرآن را مهر كردن يعني چه؟ تضمين براي عهد و پيمان .

   4.«حساب كهنه پاك كرد.» ؛ یعنی ... : ناراحتی گذشته را می‌خواست جبران كند  

5.«خانه‌ی كسی را تفتیش كردن» به چه معنی است؟ خانه‌ی كسی را بازرسی كردن

6.محمّد ولي به زنداني گفت : «يالّا‌، ميري گوشه‌ي اتاق ، جم بخوري مي‌زنم.»

برعكسِ محمّد ولي ، مأمور دوم هيچ حرف نمي‌زد. فقط سايه‌ي او در زمينه‌ي ابرهاي خاكستري كه در افق دايماً در حركت بود ،‌علامت و نشان اين بود كه راه آزادي و زندگي به روي گيله مرد بسته است .

ناگهان به گيله مرد گفت : «نمي‌خواهي فرار كني ؟»

گيله مرد بي‌اختيار جواب داد: «نه» ، ولي دست و پاي خود را جمع كرد .

- «ببين چه مي‌گم!» صداي گرفته و سرماخورده‌ي مأمور در نفير باد گم شد.

ما از دست خان‌هاي خودمان خيلي صدمه ديده‌ايم امّا باز رحمت به خان‌ها؛‌از آن‌ها بدتر امنيّه‌ها هستند . براي اين امنيه شدم تا از شرّ امنيه راحت باشم .

 1- هركدام از شخصيت‌هايي كه در متن نام برده شده‌اند،‌نماد چه انسان‌هايي در عصر خود هستند ؟

2- فارسيِ معيارِ نوشتاريِ واژه‌هايِ محاوره‌اي متن را بنويسيد.

3- به نظر مأمور دوم امنيه‌ها بدتر اند يا خان‌ها ؟

4- داستان گيله‌مرد از كدام مجموعه داستان بزرگ علوي برگزيده شده است ؟

5- معناي كنايي «رجز خواندن » را بنويسيد

7.باتوجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید .

«مأمور دوم پیشاپیش آن ها حرکت می کرد .او هم درفکر بدبختی وبیچارگی خودش بود .او اهل شمال نبود .برنج این ولایت بهش نمی ساخت .باران ورطوبت بی حالش کرده بود .روزهای اول هرچه کم داشت ازکومه های گیله مردان جمع کرد .به آسانی می شد اسمی روی آن گذاشت .«این هااثاثیه ای است که گیله مردان قبل ازورود قوای دو لتی ازخانه های ملاکین چپاول کرده اند » اومزه ی این زندگی راچشیده بود .مکرر زندگی خود آنها را غارت کرده بودند .»

1- درچه قسمت هایی ازداستان نویسنده با وضعیت زندگی مأمور دوم ، اظهار همدردی می کند ؟

2- درعبارت « برنج این ولایت بهش نمی ساخت » نویسنده می خواهد به چه نکته ای اشاره کند؟

3- توجیه مأموران دولت ازغارت کومه های گیله مردان چه بود ؟

4- «اومزه ی این زندگی راچشیده بود.» یعنی چه ؟

8.مفهوم كنايه‌هاي زير را بنويسيد:

حرف نيش‌دار زدن                          حساب كهنه پاك كردن

از كسي دل‌پري داشتن                     زخم زبان زدن

 9.«دل پری داشت.» ؛ یعنی ... : بسیار ناراحت بود  

   10.عبارت «گوشش به این حرف‌ها بدهكار نبود.» به چه معنی است؟ توجهی نمی‌كرد

 چه معنی است؟ غارت كردند 11.قسمت مشخص شده در عبارت «چند روز پیش یك اتوبوس را توی جاده لخت كردند.» به

   12.«از آن كهنه كارها هستی.» ؛ یعنی ... : زرنگ و باتجربه‌ای

دانش هاي ادبي

1.چند اثر از آثار "بزرگ علوي" را نام ببريد ؟ "چشم‌هايش" . "چمدان" . "ميرزا" و "سالاري‌ها" .

 2. در عبارات و جملات زير چه آرايه‌ي مشخصي ديده مي‌شود ؟ باران هنگامه كرده بود . باد چنگ مي‌انداخت . درختان كهن به جان يكديگر افتاده بودند . ( تشخيص يا جان بخشي )

3.«چشم‌هایش» اثر كیست؟ بزرگ علوی

  4.كتاب «از رنجی كه می‌بریم» از كدام نویسنده‌ی معاصر است؟ جلال آل احمد

5. كدام داستان «بزرگ علوی» مدت‌ها راهنمای عمل نویسندگان مبارز بود؟  

 6.عبارت «باد چنگ می‌انداخت و می‌خواست زمین را از جا بكند.» چه آرایه‌ای دارد؟   

 7.«رجز خواند» چه آرایه‌ای است؟

9.آرايه‌هاي «متناقض نما» و «تشخيص» را در عبارت‌هاي زير توضيح دهيد .

غرّش باد آوازهاي خاموشي را افسار گسيخته كرده بود هيبتِ‌ خاموشي ،‌او را متوحّش كرد .

  10.«بزرگ علوی» از نخستین تحصیل كرده‌های ایرانی ، در كدام كشور بود؟ آلمان

  11.چرا انتشار نوشته‌های بزرگ علوی در ایران قبل از انقلاب ممنوع بود؟    

خودآزمايي

1.بر كدام از سه شخصيت : محمد ولي ، گيله مرد و و مأمور دوم نماد چه انسان‌هايي در عصر خود هستند .

محمد ولي : زورگو ، تابع ، ظالم به چيزي جز منفعت خويش نمي‌انديشد . گيله مرد : انسان مبارز طلب و عدالت‌خواه و ظلم ستيز . مأمور دوم : فرصت طلب ، ناآگاه ، ديگران براي او مهم نيستند .

2.محتوي داستان گيله مرد چيست ؟ روح عدالت‌خواهي و مبارزه با استبداد اربابان و دولت خود كامه پهلوي را در چهره‌ي گيله مرد كه دهقاني شورشي از گيلان است به تصوير مي‌كشد .

 درس هفتم

معني

1.نه جان دلم ، با مال مي‌رويم . نه عزيز دلم با حيوان چهارپا مي‌رويم .

2. "روي ما را سفيد كردي" كنايه از چيست ؟ ما را سربلند و سرافراز كردي ، آبروي ما را حفظ كردي ، احترام ما را نگه داشتي .

3.عبارت شلخته درو كنيد تا چيزي گير خوشه‌چين ها بيايد يعني چه ؟‌ نامرتب و پراكنده درو كنيد تا مقداري از محصول نصيب نيازمندان گردد .

4.سر و پكالش خینی می‌شود

 5.با آن دشمن لعین جر بكند.»      

 6.فكری است» ؛ یعنی ... : در حال فكر كردن است

لغت

1.«ظرفی از پشم بافته كه چیزها در آن كنند.» هم معنی با چه واژه‌ای است؟ جوال

  2.«خروس‌خوان» ؛ یعنی ... : صبح زود

  3.در جمله‌ی «با مال می‌رویم. غلام شما محمدتقی مال آورده» مال به چه معنی است ؟

 4.در عبارت «حالا دلت خواسته برایت نقل بگویم.» چه معنی می‌دهد؟

5.هیمه به چه معنی است؟ هیزم

درك مطلب

 1. مفهوم «آن ناكام با رعیّتش مثل برادر تا می‌كرد.» چیست ؟ آن ناكام با رعیتش مثل یك برادر بزرگ‌تر رفتار می‌كرد.   

 مي شود؟  2.«حاصلی كه در تابستان و اوایل پاییز به دست می‌آید.» اصطلاح چه نامیده 

  3.جمله‌ی «تنها می‌آید سی میدان» چه معنی می‌دهد؟   

4.زري سوار مي‌شود و از مزارع درو شده مي‌گذرد. گندم‌ها مثل سيل طلا روي هم انبار شده. مردها دارند كاه‌ها را جمع مي‌كنند و با طناب سياهي مي‌بندند و بار الاغ مي‌كنند. از كنار هر مزرعه‌اي كه مي‌گذرد ، مردها در مزرعه‌ها، به او سلام مي‌كنند. و او « نه خسته» اي مي‌گويد، و مي‌گذرد.

به كنار مزرعه‌ي آخري مي‌رسد . مردها هنوز در حال درو كردن هستند و زن‌هاي خوشه‌چين، به قطار، كنار مزرعه نشسته‌اند و سرشان به طرف مزرعه است. همه‌شان چارقد سياه بر سر دارند. مي‌دانند كه يوسف هميشه به مردها مي‌گويد: «شلخته درو كنيد تا چيزي گير خوشه چين‌ها بيايد.» و به همين جهت است كه زن‌هاي خوشه‌چين  دو تا جوال با خود مي‌آورند.

1- سووشون چيست ؟

2- يك تشبيه بيابيد و اركان آن را مشخّص كنيد.

3- دو قهرمان اصلي كتاب سووشون را بنويسيد.

4- يوسف چگونه شخصيتي دارد؟

5- زن‌هاي خوشه‌چين به چه منظور كنار مزرعه‌ها نشسته‌اند؟

6- در كدام عبارت درس،مفهوم اين بيت حافظ آمده است :
ثوابت باشد اي داراي خرمن / اگر رحمي كني بر خوشه‌چيني

8-  گوينده و مخاطب عبارت «او «نه خسته» اي را مي‌گويد را بنويسيد.

5.باتوجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید .

«زن آشکارا نشنیده جواب می دهد « نه جان دلم بامال می رویم .غلام شما محمد تقی مال آورده ، زیردرخت گیسو منتظر مانشسته .یک جوال پر بابت کرایه می گیرد » زن می ایستد چانه اش گرم شده .»

1- «چانه اش گرم شده »کنایه ازچیست ؟

6.درعبارت زیر ،چرا زری بعدازسخن عمه ، به یادحضرت زینب (س) افتاد؟

«عمه گفت :خان کاکا ،فعلاً توهستی ونعش برادر ، منشین وتماشا کن که خونش پایمال بشود .زری نگاهش کرد ویادش به حضرت زینب افتاد.

دانش هاي ادبي

1.نخستين مجموعه‌ي داستاني "سيمين دانشور" چه نام دارد ؟ "آتش خاموش".

 2.مشهورترين اثر "سيمين دانشور" چيست ؟ "سووشون" .

3.موضوع كتاب «سووشون» چیست؟ توصیف زندگی اجتماعی مردم فارس در خلال جنگ جهانی دوم

4.در عبارت «گندم‌ها مثل سیل طلا روی هم انبار شده.» وجه شبه كدام است؟ زردی

  5.جمله‌ی «چراغ‌های ذهنش روشن بود.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

  آرایه‌ای دارد؟ جناس  6.در مصراع «ما به فلك بوده‌ایم، یار ملك بوده‌ایم.» كلمات مشخص شده چه

7.كدام گزينه درباره‌ي درون مايه‌ي داستان «سووشون » نادرست است؟

الف) اوضاع بي‌نظم و پر از ستم جامعه‌ي استعمارزده‌ي فارس در جنگ دوم جهاني

ب) حماسه‌ي سياوش و كشته شدن اين جوان پاك

ج ) تركيب واقعه‌ي عاشوراي حسيني و سوگ سياوش

د ) دغدغه‌ها و مسائل عاطفي يك سرباز وفادار در اين داستان به خوبي بيان گرديده است.

خودآزمايي

 عبارت شلخته درو كنيد تا چيزي گير خوشه‌چين ها بيايد يعني چه ؟‌ نامرتب و پراكنده درو كنيد تا مقداري از محصول نصيب نيازمندان گردد .

درس هشتم

لغت  

  1.«مندرس» ؛ یعنی ... : پاره و كهنه

2.«خپله» ؛ یعنی ... : چاق

3.پيراهن زيبايي با يقه آهاري داشت آهاري يعني چه ؟ خشك و اتو كرده .

 4. «عفریت» به چه معنی است؟ اهریمن، شیطان

درك مطلب

1."و اين سرزمين را سرشار خواهيم كرد از شادي / لذت بخش و زرين چون خوشه‌ي گندم" يعني چه ؟ اين سرزمين ( شيلي ) را پر خواهيم كرد از شادي ( نياز روحي مردم ) . از خوشه‌هايي طلايي گندم ( نياز مادي مردم)

2.عبارت كنايي « دندان قروچه‌اي كرد»يعني چه؟

3- «مترادف» را در عبارت زير بيابيد.

مرد پهن و كوتاه قد و خپله‌اي پيرهني ريش ريش روي سينه‌اش دهن كجي مي‌كرد.

4- كدام جمله به مفهوم آيه 28 سوره رعد (13) نزديك است؟

الف) گنجينه‌ي صلح و آرامشي كه خداوند به او بخشيده

ب ) احساس كردند كه تارهاي قلبشان مرتعش شده است.

ج ) پس از آن ابديت در كار است.

د ) دستوارات خداوندي را بر همه چيز، بر مرگ و بر زندگي مقدم مي‌شمارم.

5- گوينده عبارات زير چگونه شخصيتي است؟

من خوشم نمي‌آيد برده‌هايي داشته باشم كه مدام دعا و سرود مي‌خوانند و صدايشان بلند است.حالا ديگر مسيح تو، من هستم. هرچه مي‌گويم بايد عمل كني.

دانش هاي ادبي

1.اصلي ترين مسائل در حوزه‌ي ادب پايداري را نام ببريد ( حداقل دو مورد ) ؟‌ دعوت به مبارزه ، ترسيم چهره‌ي بيدادگري ، ‌ستايش آزادي و آزادگي ، ‌نمودن افق‌هاي روشن پيروزي ، انعكاس مظلوميت .

2. از چهره‌هاي برجسته‌ي ادبيات مقاومت فلسطين دو نفر را نام ببريد : "غسان كنفاني" ، "محمود درويش" ، "جبرا ابراهيم جبرا" ، "اثل مانين" .

3. كلبه "‌عموتم" اثر كيست ؟ خانم "هريت بيچر استو" از چهره‌هاي ادب پايداري سياهان .

4.«خوشه‌های خشم» اثر كیست؟ جان اشتاین بك

  5.كدام نویسنده از چهره‌های مهمّ ادبیات پایداری امریكای لاتین است؟ پابلونرودا

  6.كتاب «كلبه‌ی عموتم» را چه كسی نوشته است؟ خانم هریت بیچراستو

  7.«آدم‌ها و خرچنگ‌ها» اثری است از ... : خوزوئه دوكاسترو

 8.در عبارت «سرش مثل گلوله گرد بود و چشم‌های درشتش جایی را نمی‌دید.» وجه شبه  چیست؟ گرد بودن

 9.اصلي‌ترين مسائل در حوزه‌ي ادب پای‌داري را بنويسيد.

10. عبارت زير، نويسنده‌ي كدام اثر را مي‌شناساند ؟

با نوشتن اين داستان جنب و جوش بي‌سابقه‌اي در ميان مبارزان راه آزادي سياه پوستان به راه انداخت و در مدتي كوتاه شهرت جهاني يافت. از اين داستان تا كنون نمايش‌نامه‌ها و فيلم‌هاي متعددي ساخته‌اند.

11. نويسنده هر اثر را در مقابل آن بنويسيد.

الف) ادب‌المقاومة في فلسطين المحتلّه

ب) راه بئرسبع

ج) كلبه‌ي عمو تُم

د) خوشه‌هاي خشم

هـ) موش‌ها و آدم‌ها

و) سال پنجم الجزاير

ز) آدم‌ها و خرچنگ‌ها

ح) انگيزه‌ي نيكسون‌كشي و جشن انقلاب شيلي

12.نام كشوري كه معرفي شده است ، بنويسيد.

الف) كشوري در شمال اروپا در شبه جزيره‌ي اسكانديناوي ميان نروژ و درياي بالتيك. پايتخت آن استكهلم است.

 امری تأكید شده است؟ اتّحاد  13.در شعر «من برآنم كه بادستان تو و من / با دشمن، رویارو توانیم شد.» بر چه

 می‌كند؟ مبارزه با برده‌داری 14.كتاب «كلبه‌ی عموتم» كدام جلوه از جلوه‌های ادبیات پایداری تصویر و ترسیم

 ي 15.ارباب خشن و بدنهاد در كتاب «كلبه‌ی عموتم» چه نام دارد؟ لگر

  جنگ داخلی آمریكا چه سرانجامی یافت؟ سرانجام آن الغای برده‌داری بود.16

  17.شعر «تورا می‌خوانم» پایداری مردم ... را به تصویر كشیده است؟ شیلی

 بیگانگان نشان دهد، چه نوع ادبیاتی است؟ ادبیات پایداري   19.نوشته یا سروده ای كه مبارزه‌ی ملت‌ها را در برابر  استبداد داخلی یا تجاوز 

   20.مخاطب «شعر و داستان مقاومت» چه كسانی هستند؟ وجدان عام بشری

   21.«اثل مانین» از چهره‌های برجسته‌ی ادب مقاومت كدام كشور است؟ فلسطین

امریکا 22.داستان «كلبه‌ی عموتم» در كجا اتفاق می‌افتد؟ كشت‌زارهای ایالت‌های جنوبی

خودآزمايي

مقصود شاعر از جمله ما اين را از گذشته به ارث مي‌بريم چيست ؟  

درس نهم

معني

1."دانه‌ي خشكيده‌ي خوشه‌اي / دره‌ها را از خوشه‌ها لبريز خواهد كرد" .

و جوانان فلسطين كه شهيد مي شوند / فلسطيني‌هاي ديگر دنبال كارشان را مي‌گيرند ( راه آن‌ها را ادامه مي‌دهند )

  2."براي حاصل دادن كشتزارها منتظر رسيدن تموز و پايكوبي دبكه در موقع درو هستيم" يعني چه ؟ براي محصول دادن كشتزارها منتظر تيرماه هستيم كه به جشن و پايكوبي بپردازيم .

3. "و از سايه‌ي آبي ، خارهاي سرخ / بر اجساد به جا مانده و طعمه‌ي عقاب و زاغ شده ، فرو ريخت" يعني چه ؟ و از آسمان آبي بمب‌هاي آتشين بر جسدهاي به جا مانده هموطنان ما كه طعمه‌ي زاغ‌ها و عقاب‌ها شده بودند فرو ريختند .

"به راستي كه شب رفتني است و نه اتاق توفيق ماندني است . 4.

به راستي كه ظلم و ستم روزي به پايان مي‌رسد و زندان جاي ماندن نخواهد بود .

5.با عشق خود چه كنيم . با سرزمين اشغال شده‌ي خود چه كنيم .

6.  سرزمين ما زمرد است . كشور ما سرسبز و خرم است .

7.زيباي كوچكش را ربودند . سرزمين يا كشورش را ربودند . ( بردند )

لغت    

 1.«سفاهت» ؛ یعنی ... : بی‌خردی

  2.«قهر» به چه معنی است؟ غلبه‌كردن ، عذاب‌كردن

  3.«پای‌كوبی و جشن ملی در منطقه‌ی سوریه» چه نام دارد؟‌دبكه

4.«ماه ایار» معادل كدام ماه است؟ ماه سوم بهار (خرداد)

درك مطلب

1.منظور از «عشق خود»   در شعر «با عشق خود چه كنیم، درحالی كه چشمانمان پر از خاك و شبنم یخ‌زده است»  چیست؟

2.عبارت عربی «كل اناء یترشّح بما فیه» معادل با كدام ضرب‌المثل فارسی است؟    

  3.«بر سبیل تلطّف» ؛ یعنی ... : از روی مهربانی

      4.«سنگ مردگان» ؛ یعنی ... : سنگ شكنجه

  در عبارت «از سایه‌های آبی، خارهای سرخ براجساد به جا مانده، فروریخت.» 5.منظور از «خارهای سرخ» چیست؟ بمب و موشك

 6. «حضرت روح‌الله» كدام پیامبر است؟ عیسی (ع  

چیست؟    7.در شعر«زیبای كوچكش را ربودند و گفتند تو آواره‌ای» منظور از «زیبای كوچك»

   عدالت بر جای می‌ماند   8.« نرون مرد، اما رُم نمرده است.» به چه معنی است؟ ستمگر نابودشدنی است اما  

 از چوپانان كیست؟ پیامبران  9.در شعر «فرشتگان سرودهای صلح و شادی انسان را برای چوپانان خواندند.» منظور

  11.ما را به ياد بياور، اينك كه ميان خار بيابان‌ها، / و كوه‌هاي سنگلاخ سرگردانيم، ما را به ياد بياور اكنون كه / له كرده‌اند گل‌هاي نوشكفته در پشته‌هاي اطرافمان را / خانه‌ها را بر سرمان خراب كرده‌اند/ اجسادمان را به هر طرف افكنده‌اند؛ / و راه بيابان را به رويمان باز گذاشته‌اند ؛/ تا اين كه مزرعه‌ها بر خود پيچيدند؛ / و از سايه‌هاي آبي، خارهاي سرخ/ بر اجساد به جا مانده و طعمه‌ي عقاب و زاغ شده، فرو ريخت/ آيا از سرزمين تو بود كه فرشتگان / سرودهاي صلح و شادي انسان را براي چوپانان خواندند؟/ وقتي كه مرگ در شكم درندگان، دنده‌هاي بشر را ديد / و در قهقهه‌ي فشنگ‌ها،/ بر سر زنانِ گريان ، به« دبكه» پرداخت ،/ جز او كسي نخنديد.

1- « راه بيابان را به رويمان باز گذاشته‌اند » كنايه از چيست؟

2- منظور از عبارت زير چيست؟

وقتي كه مرگ در شكم درندگان ، دنده‌هاي بشر را ديد.

« در قهقهه‌ي فشنگ‌ها» چه آرايه‌ي ادبي به كار رفته است ؟

4- منظور از « او» در « جز او كسي نخنديد » چيست؟

5- در كدام عبارت، شاعر اشاره به تبعيد فلسطينيان دارد ؟

6- منظور از عبارت‌هاي زير را در مقابل آن‌ها بنويسيد.

الف) گل‌هاي نوشكفته                 ب) پشته‌هاي اطرافمان

ج) سرودهاي صلح                     د) چوپانان

7- در عبارت زير كدام واژه معنا شده است؟

« پاي‌كوبي و جشن ملي است كه در سوريه رواج دارد.»

8- كتاب، براي كدام عبارت توضيح زير را آورده است؟

« هواپيماهايي كه بمب و موشك از آسمان فرو مي‌ريزند.

دانش هاي ادبي

  1.شعر «در بیابان‌های تبعید» سروده‌ی كیست؟ جبرا ابراهیم جبرا

  2.كدام شاعر فلسطینی را «شاعر مقاومت فلسطین» نامیده‌اند؟ محمود درویش

 3. «قهقهه‌ی فشنگ‌ها» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

  در شعر «گل‌هایش مانند نقش برجامه‌های زنانه است.» ادات تشبیه كدام واژه است؟  4.

  5.در جمله‌ی «سرزمین‌ما زمرّد است» وجه شبه چیست؟ سبزی (محذوف )

خودآزمايي

 1.در عبارت فرشتگان سرودهاي صلح و شادي انسان را براي چوپانان خواندند .منظور وحي و آيات الهي پيامبراي الهي

  2.زيتون نماد چيست و نشانه‌ي كدام كشور است ؟ نماد صلح و آشتي – فلسطين .

 3.مقصود از جملات زير را بيان كنيد .

نرون مرد اما رم نموده است . ( دشمن فلسطين از بين مي‌رود سرزمين فلسطين جاودان مي‌ماند )

"با چشم‌هايش مي‌جنگد" . ( با تمام آگاهي و توانش ايستادگي مي‌كند )

درس دهم

معنی

 

  1.پيش پايش را گرفت بود

 2.آب سطل لب پر مي‌زد

لغت

1.«متراكم» ؛‌ یعنی ... : روی هم جمع شده

  2.«مُحال» به چه معنی است؟ غیرممكن

    3.«لب پرزدن» ؛ یعنی ... : بیرون ریختن

   4.«سیاهی‌هایی كه از دور دیده می‌شود.» با چه واژه‌ای هم‌معنی است؟ اشباح

  5.«موحش» ؛ یعنی ... : ترسناك

  6.«كوكب» به چه معنی است؟ ستاره

   7.«خلنگ» ؛ یعنی ... : علف جارو

8.«رمانتیك» ؛ یعنی ... : افسانه‌ای داستانی

  9.واژه‌هاي مناسب معاني زير را بيابيد و در برابر آن‌ها بنويسيد.

الف) كالبد، سايه‌، سياهي كه از دور ديده مي‌شود

ب) ستاره

ج) وحشت‌آور، ترسناك

د) نام گياهي است، علف جارو

درك مطلب

1.«نگاه تضرّع‌آمیز» ؛ یعنی ... : نگاه التماس‌آمیز

   2.«قد علم‌كردن» به چه معنی است؟ اظهار وجود كردن

دانش هاي ادبي

1.مهم‌ترين آثار « ويكتور هوگو » مشهورترين شاعر رمانتيك قرن نوزدهم فرانسه را نام ببريد ؟ "بينوايان" ، "گوژپشت نتردام" ، "كارگران دريا" و "مردي كه مي‌خندد" .

2.«بینوایان» اثر كیست؟

 فرهنگستان فرانسه درآمد؟ ویكتورهوگو  كدام شاعر است كه از ده‌سالگی به شعر گفتن پرداخت و با وجود سن كم به عضویت

 3.بزرگ‌ترین قهرمان كتاب بینوایان چه نام‌دارد؟  

    4.چرا «ویكتورهوگو» بیست سال را در تبعید گذراند؟   

 اثر ویكتورهوگو به خوبی بیان شده است؟ بینوایان  5.ماجرای مردم تیره‌روزی كه با دشواری‌های زندگی روبه‌رو بوده‌اند، در كدام

  6.ویكتورهوگو در چه قرنی می‌زیسته‌ است؟ قرن نوزدهم

 دارد؟ تشخیص  8.عبارت «چند دسته از بوته‌های خار، در نقاط بی‌درخت سوت می‌زدند.» چه آرایه‌ای

  9.«صدای پای جانوران را كه روی علف‌ها راه می‌رفتند، دید.» چه آرایه‌ای دارد

10.در عبارت‌هاي زير چه آرايه‌ي ادبي به كار رفته است؟

الف) شب بي‌كران در مقابل اين مخلوق كوچك قد علم مي‌كرد.

ب) نقاب حزن‌انگيز ظلمت بر سر اين كودك فرود آمده است.

11. توصيف زير را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

اين واقعه، در شبي تاريك ، ميان يك جنگل ، در فصل زمستان و دور از هر انساني وقوع مي‌يافت.

12. مشهورترين شاعر رمانتيك قرن نوزدهم فرانسه كيست؟

13. موضوع « كتاب بينوايان ويكتور هوگو» چيست؟

  14.جمله‌ی «انسان باید مثل گربه باشد.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

خودآزمايي

1. عبارت زير بيانگر كدام ويژگي زن تنارديه است؟

زن نفرت انگيز با دهاني هم چون دهان كفتار و چشماني برافروخته از غضب.

درس يازدهم

لغت

 1.«تعلّل» به چه معنی است؟ بهانه كردن

   2.«معجون» ؛ یعنی ... : مخلوطی از چند چیز

  در عبارت «چراغ را در اصلاح كردن بكش» كشتن چراغ چه معنی می‌دهد؟ خاموش كردن 3.چراغ

  4.«خاییدن» ؛ یعنی ... : جویدن   

5.«قوت كودكان» ؛ یعنی ... : غذای كودكان

  6.«این آیت فرو آمد» ؛ یعنی ... : این آیه نازل شد  

درك مطلب

1.«ناتانائیل ،آرزومکن که خدارادرجایی جزهمه جا بیابی .هرمخلوقی نشانی ازخداست وهیچ مخلوقی اوراهویدانمی سازد.ناتانائیل ،ای کاش عظمت درنگاه توباشد نه به آن چه می نگری .ناتانائیل ، من شوق رابه توخواهم آموخت .اعمال ما به ما وابسته است هم چنان که دزخشندگی به فسفر .واگر روح ما ارزش چیزی راداشته ،دلیل برآن است که سخت ترازدیگران سوخته است .برای من «خواندن این که شن ساحل ها نرم است »  کافی نیست ،می خواهم پای برهنه ام این نرمی را حس کند .معرفتی که قبل ازآن احساسی نباشد ، برای من بیهود ه است .

1- کدام جمله مفهوم «چشم ها رابایدشست ،جوردیگرباید دید » رادربردارد ؟

2- آیه ی « لاتدرکه الابصاروهویدرک الابصار» باکدام قسمت متن بالا ارتباط دارد ؟

3- منظور از جمله ای که زیر آن خط کشیده شده است ، چیست؟

4- ازنظر نویسنده ، چه نوع معرفتی باارزش است ؟

5- کدام یک از جملات بالا به « تجربه وآزمایش شخصی » تأکید دارد؟

2.به هر كجا بروي جز خدا چيزي را ديدار نمي‌تواني كرد. خدا همان است كه پيش روي ماست . ناتانائيل ، اي كاش «عظمت» در نگاه تو باشد نه در چيزي كه به آن مي‌نگري.

ناتانائيل، من شوق را به تو خواهم آموخت؛ اعمال ما به ما وابسته است، هم‌چنان كه درخشندگي به فسفر.

1- آيه 115 سوره بقره(2) و آيه 38 سوره مدثر (74 ) هر يك با كدام قسمت متن ارتباط دارند؟

2-«ئيل» يعني چه؟ و شش واژه كه به آن پايان يافته است، بنويسيد.

3- «چشم‌ها را بايد شست، جور ديگر بايد ديد» از كيست و با كدام قسمت متن مناسبت دارد؟

4- آرايه‌ي تشبيه را بيابيد و طرفين ( مشبه، مشبه‌به) آن را مشخص كنيد

   3.«ای‌كاش عظمت درنگاه تو باشد.» كدام شعر «سهراب سپهری» را به‌یاد می‌آورد؟     

  «آرزو مكن كه خدا را در جایی جز همه جا بیابی.» ؛ یعنی ... : خدا همه جاست  

  4.مفهوم جمله‌ی «هیچ از او ذخیره مگذار» چیست؟ چیزی را از او پنهان مكن

دانش هاي ادبي

1.«تحفة‌الاخوان» اثر كیست؟ كمال‌الدین عبدالرزاق كاشانی

2.«مائده‌های زمین» از كیست؟ آندره ژید

 3 به كدام جهت، آندره ژيد جايزه‌ي نوبل را از آن خود كرد؟

 

خودآزمايي

  1."اي كاش عظمت در نگاه تو باشد" از آندره‌ژيد را با شعر سهراب سپهري « چشم‌ها را بايد شست / جور ديگر بايد ديد » مقايسه كنيد ؟ هر دو بر اين باورند كه بايد معيارها را عوض كرد – بايد به ارزش‌ها بهاء دادند نه به شكل‌ها